تبلیغات
ترجمه ای از قرآن






نویسنده: گل مریم
تاریخ: پنجشنبه 14 آذر 1392-21:11





نویسنده: گل مریم
تاریخ: جمعه 27 بهمن 1391-23:10

بسم الله الرحمن الرحیم

رأى

دیدن. دانستن. نگاه كردن

«فَلَمَّا جَنَّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ رَأى‏ كَوْكَباً قالَ هذا رَبِّی» انعام: 76.

یعنى چون شب او را فرا گرفت ستاره‏ اى دید گفت: این پروردگار من است.


«فَلَمَّا رَأى‏ قَمِیصَهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ قالَ إِنَّهُ مِنْ كَیْدِكُنَّ إِنَّ كَیْدَكُنَّ عَظِیمٌ» یوسف: 28.

ارباب ادب گفته‏ اند: چون رأى بدو مفعول متعدى شود بمعنى علم آید نحو:

«وَ یَرَى الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ الَّذِی أُنْزِلَ إِلَیْكَ مِنْ رَبِّكَ هُوَ الْحَقَّ وَ یَهْدِی إِلى‏ صِراطِ الْعَزِیزِ الْحَمِیدِ»
سباء: 6.

«الَّذِی أُنْزِلَ» مفعول اول و «هُوَ الْحَقَّ» مفعول دوم «یَرَى» است  

یعنى: آنانكه دانش داده شده ‏اند میدانند آنچه بتو نازل شده حق است و مثل:

«إِنْ تَرَنِ أَنَا أَقَلَّ مِنْكَ مالًا وَ وَلَداً» كهف: 39.

یاء محذوف، مفعول اول و «اقلّ ...»مفعول دوم آن است یعنى: اگر مرا از خودت در مال و ولد كمتر میدانى.

و چون با الى متعدى شود معنى نگاه كردن میدهد كه موجب عبرت باشد (مفردات) نحو:

«أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ وَ هُمْ أُلُوفٌ» بقره:243.

طبرسى فرموده رؤیت در اینجا بمعنى علم است ولى بهتر است بمعنى نگاه كردن باشد زیرا در آنصورت معناى «الى» درست خواهد بود یعنى:

آیا بآنانكه هزاران نفر بودند از دیارشان خارج شدند نگاه نكردى؟

منظور نگاه عبرت است گر چه منظور الیهم در وقت نزول آیه نبودند ولى نگاه عبرت با شنیدن اخبار آنها نیز صحیح است على هذا هر كجا كه رأى با الى متعدى باشد معنى نگاه كردن درست است.

مگر در بعضى از آیات ( «أ رأیت») جارى مجراى «اخبرنى» آمده و بآن كاف خطاب براى تأكید ضمیر داخل میشود. نحو:

«أَ رَأَیْتَكَ هذَا الَّذِی كَرَّمْتَ عَلَیَّ» اسراء: 62. یعنى:

بمن خبر ده از این كه بر من برترى دادى.

طبرسى تصریح كرده كه این كاف فقط براى تأكید خطاب و نیز حرف خطاب است و اسم نیست كه مفعول" أ رأیت" باشد. در اقرب نیز چنین است.

همچنین است «أ رأیتم» و «أ رأیتكم» بمعنى: خبر دهید است

«قُلْ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَیاتاً أَوْ نَهاراً ما ذا یَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ» یونس: 50.

«قُلْ أَ رَأَیْتَكُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّهِ بَغْتَةً أَوْ جَهْرَةً هَلْ یُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الظَّالِمُونَ» انعام: 47.

(أرى) رأى چون بباب افعال رود پیوسته دو مفعول خواهد داشت مثل «وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِیراً لَفَشِلْتُمْ» انفال: 43. یعنى اگر آنها را بتو در حال كثرت نشان میداد البته سست و متفرق میشدید

ظاهر آنست كه «كثیرا» حال است از ضمیر «هم».

( «تَرائى») دیدن یكدیگر است. نحو:

«فَلَمَّا تَراءَا الْجَمْعانِ قالَ أَصْحابُ مُوسى‏ إِنَّا لَمُدْرَكُونَ» شعراء: 61.

چون دو جمع (فرعونیان و یاران موسى) یكدیگر را دیدند اصحاب موسى گفتند: ما گرفتار شدگانیم.

( «رئاء») بكسر اول بمعنى تظاهر و نشان دادن بغیر است (اقرب) و آن این است كه كار خوبى انجام دهد و قصدش تظاهر و نشان دادن بمردم باشد نه براى تقرّب بخدا

«لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‏ كَالَّذِی یُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ» بقره: 264.

صدقات خود را با منّت گذاشتن و اذیت باطل نكنید

مثل آنكسكه مال خویش براى تظاهر بمردم خرج میكند كه خرج چنین شخص نیز باطل است.

«الَّذِینَ هُمْ یُراؤُنَ» ماعون: 6.

آنانكه تظاهر و ریا میكنند.

همچنین است آیه 142 نساء و 47 انفال.

(رئى) (بر وزن علم): منظر و قیافه

«وَ كَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثاثاً وَ رِءْیاً» مریم: 74.

چه بسیار كسانى پیش از آنها هلاك ساختیم كه اثاث و منظرشان از اینها بهتر بود.

( «أَ رَأَیْتَ) الَّذِی یُكَذِّبُ بِالدِّینِ فَذلِكَ الَّذِی یَدُعُّ الْیَتِیمَ» ماعون: 1.

"أ رأیت" در آیه شریفه بمعنى "اخبرنى" نیست بلكه معنى آن چنین است: آیا دیدى و شناختى آنكه را كه جزا را تكذیب میكند او كسى است كه یتیم را طرد مى‏ نماید.

«أَ رَأَیْتَ الَّذِی یَنْهى‏ عَبْداً إِذا صَلَّى. أَ رَأَیْتَ إِنْ كانَ عَلَى الْهُدى‏ أَوْ أَمَرَ بِالتَّقْوى‏. أَ رَأَیْتَ إِنْ كَذَّبَ وَ تَوَلَّى أَ لَمْ یَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یَرى‏» علق: 9- 13.

«أ رأیت» در هر سه مورد براى افاده تعجب است و تكرار آن براى تأكید آمده و جواب اذا در آیه اول و جواب هر دو «ان» در آیات بعدى محذوف است و فاعل «كَذَّبَ وَ تَوَلَّى» همان نهى كننده است كه در آیه اول مذكور میباشد.

یعنى: آیا دیدى آنكس را كه نمازگزار را از نماز نهى میكند حال چنین كسى در پیش خدا چگونه خواهد بود؟! بمن بگو اگر نهى شده در هدایت باشد یا امر بتقوى كند حال ناهى چگونه خواهد بود؟! بگو به بینم اگر ناهى مكذب و روگردان از حق باشد پیش خدا چه وضعى خواهد داشت؟! هر سه «أ رأیت» معناى خبر بده دارند.

(رأى) «وَ ما نَراكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِینَ هُمْ أَراذِلُنا بادِیَ الرَّأْیِ»هود: 27.

رأى بمعنى دیدن و نیز بمعنى نظریّه و آنچه بفكر میرسد آمده است. در این آیه ظاهرا رأى مشهود كه جمع آن آراء است مراد مى‏ باشد

زمخشرى گفته:

نصب بادى الرأى براى ظرفیت است و اصل آن «وقت حدوث اول رأیهم» یا «وقت حدوث ظاهر رأیهم» است یعنى مردم بنوح گفتند كه فقط اشخاص پست بتو گرویده ‏اند آنهم در ابتداى رأى و بدون تدبر و تفكر.

در آیه «لِتَحْكُمَ بَیْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ» نساء: 105

گفته‏ اند مراد همان رأى و نظر است نه تعلیم احكام از جانب خدا.

در گذشته گفتیم: رأى چون بدو مفعول متعدى شود بمعنى علم آید و ارباب ادب بآن تصریح كرده ‏اند مثلا جوهرى در صحاح گوید: رأى با چشم بیك مفعول، و رأى بمعنى علم بدو مفعول متعدى میشود. راغب میگوید: رأى آنگاه كه دو مفعول گیرد معنى علم میدهد.

اما در بعضى جاها ملاحظه میشود با آنكه یك مفعول دارد بمعنى علم آمده نظیر این آیه «أَ وَ لَمْ یَرَ الَّذِینَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما» انبیاء: 30.

و آیات دیگر از این قبیل كه زیاد است.

در اقرب الموارد میگوید رأى و دیدن اعم است از آنكه با چشم باشد یا با قلب. لذا باید در اینگونه آیات بگوئیم: دیدن با قلب مراد است كه همان دانستن و درك كردن است و هر جا كه مناسب باشد میتوان آنرا علم یعنى دیدن با قلب معنى كرد و لازم نیست در این باره در جستجوى دو مفعول باشیم.




قاموس قرآن سید علی اکبر قرشی ج 3






نوع مطلب: لغات قرآن کریم